Die plek waar ek die groot trom slaan oor boeke, skryf, lees, Afrikaans en reis

Posts tagged ‘Afrikaans’

Deurspek

Tydens  ʼn onlangse konferensie is die vraag weer eens gestel: wat is ʼn  tipiese Afrikaanse roman nou eintlik? Dis wat Joan Hambidge nou die aand op RSG tydens die program Skrywers en Boeke gesê  het. Die konferensiegangers het skynbaar ooreengekom dat dit ʼn roman is wat Afrikaanse woorde bevat wat Engelsprekende Suid-Afrikaners nie noodwendig sal ken nie.

Party Engelse skrywers beskik ook oor ʼn skynbaar onuitputlike woordeskat van duistere woorde. Een groot bron van lekkerte van ʼn Kindle is dat mens die betekenis van ʼn onbekende Engelse woord onmiddellik kan naslaan. Algaande leer jy darem, mits jy dit onthou.

Miskien is ek net so opsetlik soos hierdie skrywers, want ek hou ook daarvan om die woorde wat spontaan by my opkom te gebruik. Sommige daarvan is bra verouderd. Ander is streekstaal wat my ouers gebruik het of dis my skoon-ouma se gesegdes wat bly vassteek het, bv. vliekiestuiwer. Dit was haar woord vir daardie taai, rooi lelle wat van ʼn plafon hang en wat elke vlieg inderdaad in sy spore stuit.

Nie dat ek noodwendig “boektaal” wil “besig” of deftig wil praat nie. Ek voel dit net aan my moedertaal verskuldig om van ons pragtige idiome, skertsende woorde en neologismes nie verlore te laat gaan nie. Daar is mos heerlike woorde soos bv. kuierkoop, watsenaam en vuilbaard wat in geselstaal gebruik word en wat amper onvertaalbaar is.

As ons skrywers nie daarmee gaan vasbyt nie, gaan amazing, nice, cool en awesome binnekort ons enigste byvoeglike naamwoorde en bywoorde wees.

Oh, my word!  Maar dan sal dit seker nie meer nodig wees om die definisie vir ʼn tipiese Afrikaanse roman te soek nie. Enige Engelse leser sal die brabbeltaal easy-peasy verstaan. Dit sal myns insiens ʼn treurige dag wees.

Resensie van Die Kamer Langsaan

Hierdie resensie het in vandag in Rapport verskyn:

Verhoudings so broos soos fyn porselein

2012-04-14 12:41

 Foto’s   ·   Lesersfoto’s   ·   Nuus in Foto’s Stuur vir ons jou foto’s  ·  Stuur vir ons jou foto’s

Nini Bennett

Die kamer langsaan deur Annemari Coetser. Uitgewer: Lapa. Prys: R170

Uit Annemari Coetser se pen het Oop kaarte (2007), Langverlof (2008) en Aan die windkant (2009) al verskyn. In Die kamer langsaan, haar jongste roman, eksperimenteer sy met die verhouding tussen werklikheid en fiksie.

Die hoofkarakter, Donné, pak haar tasse ná ’n rusie met haar man, huur ’n meenthuis en besluit om haar debuutroman te skryf. Die eienaar van dié huis, Theresa, en haar 93-jarige ma, Susan, huur op hul beurt ’n kamer in ’n ouetehuis.

Donné se verbeelding word geprikkel: In haar roman skep sy ’n verbeelde werklikheid om Theresa en haar ma. Uit skinderbrokkies van ’n buurvrou kom Donné agter sy beweeg ontstellend na aan die waarheid.

Die roman is ’n deernisvolle kyk op ’n moeder-dogter-verhouding, huweliksontrou en depressie. Theresa meen sy is deur Susan gemanipuleer en het daarom nie met die liefde van haar lewe, Gerhard, getrou nie. Susan was op haar beurt weer ’n slagoffer van gesinsgeweld en het geglo sy tree in haar dogter se belang op deur haar teen mans te “beskerm” (en van Gerhard te vervreem).

Intussen smeek Donné se man haar om terug huis toe te kom. Deur tegnieke van inbedding word die grens tussen werklikheid en fiksie oorgesteek en beweeg die outeur seepglad tussen die verbeelde en reële karakters totdat die werk eindelik opgehef word as fiksie.

Die kamer langsaan word ’n simbool van die dood en Coetser waarsku dat mens moet waak teen morele oordele, want verhoudings is broos.

Deurlopend word kommentaar gelewer oor die skryfproses en skrywer-wees, dat sommige skrywers fyn waarnemers én voyeurs, is en dat skrywerskap omsigtigheid en integriteit verg.

Die kamer langsaan is ’n vars en eerlike roman. Dit is jammer dat die karakterontwikkeling van Susan effe eendimensioneel bly (die terugflitse na haar moeilike kinderjare op bl. 155-156 kon byvoorbeeld meer momentum gekry het in pas met haar latere selfsugtige optrede).

Coetser skryf nietemin humoristies en gevat, soos op bl. 151:

“Hy is een van die mees katoolse ou mans wat sy gesien het. Op sy dae was hy seker aantreklik, maar nou gril sy vir sy tande wat net hier en daar soos ’n mieliestronkmisoes in sy pienk tandvleise pronk.”

Die kamer langsaan is ’n toeganklike werk met heelwat pitkos.

Hartuitstortings op papier

Om my gevoelens op papier neer te pen, is my belangrikste uitlaatklep. Onlangs ontdek ek weer  ʼn dagboek uit my kleintyd. “So baie jare is verby,” skryf ek dramaties op my dertiende verjaarsdag, net na die inskrywing van hoe ek saam met my broers albaster gespeel het.

Deur die jare het die gewoonte my duisende rande bespaar aan rekenings van sielkundiges, huweliksraadgewers en prokureurs, dit glo ek vas. Papier is mos geduldig. En deesdae kan vinnige vingers op rekenaartoetse trauma, woede en hartseer vlytig verwerk.

Die eerste keer toe my hart gebreek is, het dit  ʼn swart hardebandboek vol selfbejammering opgelewer. Dis aangevul met toepaslike aanhalings uit Sy kom met die sekelmaan en soortgelyke lydingsgeskiedenisse. Ek moes die dagboek verbrand toe my volgende kêrel op die toneel verskyn, want ek sou tot in my tone ineengekrimp van skaamte as hy dit sou sien.

‘n Besondere traumatiese tyd in my lewe het ʼn hele manuskrip opgelewer. Genadiglik is dit nooit gepubliseer nie, maar sedertdien het ek bruikbare stukke daaruit gekannibaliseer vir nuwe boeke. Net soos ʼn mens nie die presiese intensiteit van pyn kan onthou nie, so is jy soms by ʼn herlees verbaas oor hoe rou jou emosies was.

Was ek regtig so kwaad soos die aand toe ek in ʼn Word-dokument vuur gespoeg het? En die klagstaat van my naaste en liefstes se oortredings en tekortkomings wat ek verdoesel het tussen my administratiewe dokumente, was dit op die ou end so erg? Ek onthou dan nie eens wat gebeur het nie.

Die pen is nie net magtiger as die swaard nie. As jy so impulsief soos ek is, is dit ook verkieslik. Die enigste probleem is die dag wanneer ek vir altyd oorstap na die kamer langsaan. Miskien moet ek ʼn kodisil in my testament sit: verbrand al my dagboeke, breek my CD’s,  format my rekenaar en behou so julle beeld van my sagmoedigheid.

Of lees die goed, warrehel. Ons is almal net mense.

Van Hoenderhemel tot Duiwehok

In 2005 was daar op my rekenaar ʼn manuskrip waaraan ek toe al ʼn paar jaar lank geskaaf het. ʼn Uitgewer aan wie ek dit voorgelê het was langtand vir die tema en omdat dit nie in ʼn bepaalde genre ingepas het nie.

Ten einde raad betaal ek toe maar vir ʼn keurverslag. Deborah Steinmair het gou laat weet:

“Ek is so beïndruk dat dit vir my voel soos ʼn poets, soos ʼn gevestigde skrywer of iemand van ʼn uitgewershuis wat ʼn boek wat reeds uitgegee of ten minste reeds deeglik geredigeer is, vir my stuur as ʼn ‘toets’.

Hier is ʼn kontemporêre storie met tersaaklike, fassinerende gegewe, interessante karakters en ʼn gesofistikeerde vertelstyl. Die verhaal LOOP sonder om vas te val in details, filosofering of beskrywing. Die ineenvleg en uiteindelike versmelting van die twee stories is slim. Daar word nooit verval in voorspelbaarheid, stereotipering of moralisering nie. Humor en intelligensie straal daaruit. ʼn Uiters leesbare boek!”

Geen wonder ek het gevoel asof ek sweef nie! Dit was net die aansporing wat ek nodig gehad het om my manuskrip vir Sanlam/Insig/Tafelberg Uitgewers se Groot Romanwedstryd van 2006 in te skryf.

En daar beland dit toe op die kortlys en Tafelberg publiseer dit in Augustus 2007. Op die omslag pryk twee yslike vrouevoete met bloedrooi toonnaels in flerrie-agtige wit skoene met groot, rooi lapblomme daarop. Die model dra selfs ʼn toonring.

Ek was in die hoenderhemel oor die positiewe resensies.

Protea se Nuusbrief lui:

Hierdie debuutroman gaan menige leser se tone van plesier laat krul juis vanweë die vervlegting van erns en humor hierin.

Die aard van die liefde is niks om oor te lag nie. Of is dit? Sekspraatjies is taboe. Sê wie? Wanneer Leandi en ‘n getroude man – met sy vrou se medewete – sy verligte idees oor die liefde wil beproef, het sy in haar vriendekring oorgenoeg raadgewers. Jonk, vrolik en vrydenkend, bevind sy haar tog soms in onmoontlike situasies. Dehlia, ‘n weduwee van byna sestig, het dieselfde drange. Maar elke ontmoeting met ‘n nuwe man wat sy via die internet leer ken, bring ontnugtering en feller eensaamheid. Maar sy bly in die liefde glo. In hierdie eietydse verhaal loop die twee vroue se lewens parallel tot dit eindelik op verrassende wyse ineensmelt. Gaan hulle proefnemings slaag?

Izak de Vries skryf in Litnet:

“Oop Kaarte se oemf lê nie bloot in die feit dat dit poli-amorie deel van die Afrikaanse hoofstroomliteratuur gemaak het nie; dit gaan verder as dit. Oop kaarte is ’n liefdesroman wat waag. Dit plaas sprokies onder die loep, sonder om noodwendig die sprokie te beswadder. Voorts bevat dit al die elemente van ’n liefdesroman, maar breek weg uit blote stereotipering en gaan snuffel, op ’n ligte manier, rond in die psige van die mens.

Oop kaarte is ligte vermaak en sal sonder twyfel ’n stadige Sondagmiddag verhelder, maar dis nie ’n roman waaroor jy skaam hoef te wees nie. Dalk is dit tyd vir die manne om ook gesien te word met Oop kaarte in jou hande, veral as jy ’n man is wat daaraan dink om ’n ekstra plesiertjie aan te skaf!”

En dan was daar die hewige woordewisseling tussen Joan Hambidge, Danie Botha, Jaybee Roux en ander in Rapport en op Litnet se brieweblad – oor die buiteblad, of die boek “chick lit” is, of dit as ʼn hygroman beskou kan word, of dit as ernstige literatuur om pryse mag meeding, ens. Jaybee Roux bespreek Oop Kaarte o.a. in sy artikel met die opskrif: Krisis in die Afrikaanse Literatuur.

Die gefladder in die duiwehok het bedaar en dit word binnekort as ʼn e-boek uitgegee. Besluit gerus self. Oop Kaarte en my ander boeke is beskikbaar by:

Kalahari.com

of by

Graffiti Boeke

Dit kan ook direk by my bestel word.

Afrikaans wat sing

Vandag het ek ‘n nuwe woord en ‘n nuwe frase raakgelees:

Stokmenger

en

silwer swerwers

‘n Stokmenger is die naam vir daardie oulike elektriese affêrinkie wat mens in jou hand hou om blitsig mee soppe, souse en dies meer te meng. Tot dusver het ek die ding ewe onoorspronklik op sy handelnaam genoem.

Silwer swerwers is glo die gryshaargarde bo 50, wat vaardig op die internet rondzits en ‘n goeie teikenmark vir adverteerders bied.

 

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.